Głuchota u psów – przyczyny, objawy i mechanizmy choroby

Słuch jest jednym z najważniejszych zmysłów psa. Dzięki niemu zwierzę reaguje na sygnały z otoczenia, rozpoznaje głos opiekuna oraz potrafi szybko wykrywać potencjalne zagrożenia. Psy wykorzystują słuch również w komunikacji z innymi zwierzętami oraz podczas szkolenia, kiedy uczą się reagować na komendy. Zaburzenia słuchu mogą więc znacząco wpływać na codzienne funkcjonowanie czworonoga.

U części psów mogą jednak pojawiać się problemy ze słuchem. Mogą one mieć charakter wrodzony i występować już u szczeniąt, ale mogą też rozwinąć się w późniejszym okresie życia na skutek chorób, urazów lub naturalnych procesów starzenia się organizmu. Warto przy tym pamiętać, że głuchota nie zawsze oznacza całkowitą utratę zdolności słyszenia. W wielu przypadkach dochodzi jedynie do częściowego pogorszenia słuchu, które rozwija się stopniowo i przez długi czas może pozostać niezauważone przez opiekuna.

Czym jest głuchota u psa

Głuchota u psa to stan, w którym zwierzę traci zdolność odbierania bodźców dźwiękowych w jednym lub obu uszach. Może mieć charakter częściowy lub całkowity. W przypadku głuchoty jednostronnej pies słyszy tylko jednym uchem, dlatego problem bywa trudny do zauważenia. Psy bardzo dobrze adaptują się do takiej sytuacji i potrafią długo funkcjonować bez wyraźnych objawów.

Z punktu widzenia medycyny weterynaryjnej wyróżnia się dwa główne typy zaburzeń słuchu. Pierwszym z nich jest głuchota przewodzeniowa, która pojawia się wtedy, gdy fale dźwiękowe nie mogą prawidłowo dotrzeć do ucha wewnętrznego. Najczęściej jest to związane z infekcjami uszu, obecnością ciała obcego w przewodzie słuchowym lub uszkodzeniem błony bębenkowej.

Drugim typem jest głuchota czuciowo-nerwowa, która ma znacznie poważniejszy charakter. W tym przypadku dochodzi do uszkodzenia komórek słuchowych w uchu wewnętrznym albo nerwu słuchowego. Tego typu zmiany są zazwyczaj nieodwracalne i stanowią jedną z najczęstszych przyczyn trwałej utraty słuchu u psów.

Wrodzona głuchota i jej podłoże genetyczne

Wrodzona głuchota pojawia się już u szczeniąt i najczęściej ma podłoże genetyczne. Badania naukowe wskazują, że istotną rolę w rozwoju tego zaburzenia odgrywają geny odpowiedzialne za pigmentację sierści. Brak komórek pigmentowych – tzw. melanocytów – w uchu wewnętrznym może prowadzić do zaburzeń w funkcjonowaniu ślimaka, czyli struktury odpowiedzialnej za odbieranie dźwięków.

Melanocyty znajdują się w tzw. prążku naczyniowym ślimaka i są niezbędne do utrzymania odpowiedniego środowiska jonowego, które umożliwia prawidłowe przekazywanie sygnałów dźwiękowych. Jeśli komórki te nie rozwijają się prawidłowo, dochodzi do stopniowej degeneracji komórek słuchowych, a w konsekwencji do utraty słuchu.

Z tego powodu większe ryzyko wrodzonej głuchoty obserwuje się u psów o bardzo jasnej sierści, z dużą ilością białych łat lub charakterystycznym marmurkowym wzorem umaszczenia zwanym merle. Częściej problem występuje także u psów o niebieskich oczach, ponieważ cechy te są powiązane z określonymi wariantami genów odpowiadających za pigmentację.

Rasy psów szczególnie narażone na głuchotę

Wrodzona głuchota została opisana u ponad 80 ras psów, jednak w niektórych z nich występuje znacznie częściej. Wynika to głównie z cech genetycznych związanych z umaszczeniem oraz sposobem prowadzenia hodowli.

Do ras psów szczególnie narażonych na głuchotę i problemy ze słuchem należą między innymi dalmatyńczyki, bull terriery, owczarki australijskie, boston terriery, catahoula leopard dog, jack russell terriery czy english settery. W przypadku niektórych ras problem ten został bardzo dobrze przebadany.

Najbardziej znanym przykładem jest dalmatyńczyk. Badania populacyjne prowadzone w różnych krajach wskazują, że nawet od 18 do 30 procent psów tej rasy może mieć częściową lub całkowitą utratę słuchu. W wielu hodowlach wykonuje się więc badania BAER u szczeniąt, aby jak najwcześniej wykryć ewentualne problemy.

Gen merle i tzw. „double merle”

Jednym z najlepiej poznanych czynników genetycznych zwiększających ryzyko wad słuchu u psów jest gen merle. Odpowiada on za charakterystyczny marmurkowy wzór sierści, który występuje m.in. u owczarków australijskich, border collie czy catahoula leopard dog.

Problem pojawia się w sytuacji, gdy szczenię odziedziczy dwie kopie tego genu. Psy takie określa się jako tzw. „double merle”. U takich zwierząt znacznie częściej obserwuje się poważne wady rozwojowe, w tym zaburzenia słuchu i wzroku.

Właśnie dlatego odpowiedzialni hodowcy unikają kojarzenia dwóch psów o umaszczeniu merle. Takie połączenie zwiększa bowiem ryzyko narodzin szczeniąt z poważnymi problemami zdrowotnymi.

Głuchota nabyta – kiedy pies traci słuch z wiekiem

Nie każdy pies rodzi się z problemami ze słuchem. U wielu zwierząt utrata słuchu pojawia się dopiero w późniejszym okresie życia. Jedną z najczęstszych przyczyn jest naturalne starzenie się organizmu, które prowadzi do stopniowej degeneracji komórek słuchowych w uchu wewnętrznym.

Proces ten przypomina starcze pogorszenie słuchu u ludzi i bywa określany jako presbycusis. Z wiekiem komórki odpowiedzialne za odbieranie dźwięków stają się mniej wrażliwe, co powoduje stopniowe pogarszanie się słuchu.

Utrata słuchu może być również spowodowana przewlekłymi infekcjami uszu, urazami głowy, chorobami neurologicznymi czy działaniem niektórych leków. W niektórych przypadkach do problemów ze słuchem mogą prowadzić również guzy rozwijające się w obrębie ucha.

Objawy utraty słuchu u psa

Pierwsze objawy pogarszającego się słuchu mogą być subtelne i łatwe do przeoczenia. Psy często zaczynają polegać bardziej na węchu oraz obserwacji otoczenia. Z tego powodu problem może przez pewien czas pozostawać niezauważony.

Do najczęściej obserwowanych objawów należą brak reakcji na wołanie, brak reakcji na dźwięki z otoczenia, trudności z lokalizacją źródła dźwięku czy problemy z wybudzeniem psa ze snu. U niektórych zwierząt mogą pojawiać się także zmiany w zachowaniu, takie jak dezorientacja lub nadmierne szczekanie.

Jeśli opiekun zauważy takie symptomy, warto skonsultować się z lekarzem weterynarii, który będzie mógł przeprowadzić odpowiednią diagnostykę.

Jak weterynarze diagnozują głuchotę u psów

Rozpoznanie głuchoty u psa zwykle rozpoczyna się od obserwacji jego zachowania. Opiekun lub lekarz weterynarii może sprawdzić reakcję zwierzęcia na różne bodźce dźwiękowe, takie jak klaskanie, gwizdanie czy upuszczenie przedmiotu. Tego typu próby pozwalają wstępnie ocenić, czy pies reaguje na dźwięki z otoczenia, jednak nie zawsze dają jednoznaczne wyniki. Zdarza się, że zwierzę reaguje na drgania podłoża lub ruch powietrza, a nie na sam dźwięk.

Dlatego w medycynie weterynaryjnej stosuje się bardziej precyzyjne metody diagnostyczne. Najważniejszą z nich jest badanie BAER (Brainstem Auditory Evoked Response), uznawane za najbardziej wiarygodny sposób oceny słuchu u psów. Test polega na rejestrowaniu aktywności elektrycznej mózgu w odpowiedzi na bodźce dźwiękowe. Dzięki temu można dokładnie ustalić, czy pies słyszy oraz czy problem dotyczy jednego czy obu uszu.

Podczas badania do uszu psa wprowadza się niewielkie słuchawki emitujące krótkie sygnały dźwiękowe. Jednocześnie na głowie zwierzęcia umieszcza się małe elektrody, które rejestrują reakcję układu nerwowego na te bodźce. Uzyskane sygnały są analizowane komputerowo i pozwalają ocenić funkcjonowanie całej drogi słuchowej – od ucha wewnętrznego aż po pień mózgu.

Test BAER jest badaniem szybkim i bezpiecznym. Zwykle trwa około 10–15 minut, a w wielu przypadkach można go przeprowadzić bez znieczulenia. Każde ucho sprawdzane jest oddzielnie, dzięki czemu możliwe jest wykrycie także głuchoty jednostronnej, która często pozostaje niezauważona w codziennym zachowaniu psa.

Badanie to wykonuje się szczególnie często u ras bardziej narażonych na wrodzone wady słuchu oraz u szczeniąt w hodowlach. Wczesne wykrycie problemu pozwala lepiej zaplanować dalszą opiekę nad zwierzęciem, a także ograniczyć ryzyko przekazywania wad genetycznych kolejnym pokoleniom.

Czy głuchy pies może normalnie funkcjonować

Utrata słuchu u psa nie przekreśla jego normalnego funkcjonowania. Zwierzęta bardzo szybko uczą się polegać na innych zmysłach, przede wszystkim na węchu, obserwacji otoczenia oraz odczuwaniu drgań. Dzięki temu potrafią dobrze orientować się w przestrzeni i reagować na sygnały z otoczenia.

W pracy z psami niesłyszącymi często wykorzystuje się komunikację niewerbalną. Opiekunowie stosują gesty, sygnały świetlne, a także delikatne wibracje, które zwracają uwagę psa. W praktyce wiele takich zwierząt bardzo dobrze uczy się komend opartych na znakach wizualnych.

Odpowiednie podejście opiekuna ma tu niebywałe znaczenie. Regularne szkolenie, przewidywalne sygnały i spokojna komunikacja sprawiają, że nawet pies z poważnym ubytkiem słuchu może prowadzić aktywne życie i dobrze funkcjonować w rodzinie.

Źródła: MSD Veterinary Manual; PetMD; The Vet Desk; Animal Friends; ScienceDirect; badania naukowe dotyczące genetyki głuchoty u psów (PMC).