Zimowe spacery z psem nie są bezpieczne. Kleszcze nie giną wraz z mrozem

Zimą wielu właścicieli psów myśli, że ryzyko ugryzienia przez kleszcza znika, gdy temperatura spada i śnieg przykrywa trawy. To mit. Kleszcze potrafią przetrwać zimę w ściółce, reagują na krótkie ocieplenia i – wbrew powszechnym wyobrażeniom – nadal atakują psy i inne zwierzęta.

Mróz ich nie zabija. Kleszcze potrafią „przeczekać” zimę

Kleszcze są bardziej aktywne wiosną i latem, ale ich aktywność zależy od temperatury, a nie od pory roku. Gdy robi się ciepło – nawet na krótką chwilę – kleszcze mogą wyjść ze „spoczynku” i szukać żywiciela nawet w środku zimy. To dlatego, że mróz wpływa na ich metabolizm i ruchliwość, ale nie zawsze je zabija. Niektóre gatunki są odporne na zimno i „reaktywują się”, gdy temperatura podnosi się powyżej zera stopni.

Gdzie kleszcze „przeczekują” zimę

Kleszcze nie zagrzebują się głęboko w ziemi. Zimę najczęściej spędzają ukryte w ściółce leśnej, wśród opadłych liści, mchu i pod roślinnością, gdzie panuje wilgoć, a mróz dociera słabiej. Taka naturalna „kołdra” działa jak izolacja i chroni je przed największym zimnem. Gdy temperatura spada, ich metabolizm wyraźnie zwalnia, co pozwala im przetrwać do momentu, aż znów zrobi się cieplej.

Kiedy zimą kleszcze stają się aktywne

To nie miesiąc w kalendarzu decyduje o aktywności kleszczy, lecz temperatura. Gdy słupek rtęci przekracza kilka stopni Celsjusza, pasożyty mogą się uaktywnić. Pierwsze oznaki ich aktywności pojawiają się już przy około 5–7°C. Dlatego nawet krótkie ocieplenie w ciągu dnia może sprawić, że kleszcze wrócą do „polowania”.

Zimowe kleszcze nadal gryzą i przenoszą choroby

Kleszcze, które są aktywne w cieplejsze dni zimą, mogą wciąż wbijać się w skórę psów i przenosić choroby. Niektóre gatunki przenoszą boreliozę, a inne – jak kleszcz łąkowy – choroby specyficzne dla psów, np. babesiozę. Liczne źródła podkreślają, że ryzyko nie znika wraz z sezonem letnim, a psy mogą zostać ugryzione także w chłodniejsze miesiące.

Dlaczego „zimowy kleszcz” nadal zagraża psom

Kleszcze czają się na żywicieli, którzy przechodzą blisko roślinności, nawet gdy na zewnątrz jest chłodno. Wilgotna ściółka, obrzeża lasów, krzewy i wysokie trawy przy ścieżkach to miejsca, w których psy najłatwiej mają z nimi kontakt. Niskie temperatury spowalniają aktywność kleszczy, ale nie eliminują ich całkowicie.

Klimat i zmiany sezonu – rosnące zagrożenie

Zmiany klimatyczne rzeczywiście sprzyjają kleszczom. Łagodniejsze zimy, krótsze okresy ostrych mrozów i częstsze odwilże wydłużają okres, w którym te pasożyty mogą przetrwać i być aktywne. To nie tylko teoria – w Polsce już w sezonie 2025/2026 leśnicy, weterynarze i naukowcy obserwowali, że zmienne temperatury w zimie sprawiają, iż kleszcze nie zapadają w głęboki sen, a nawet „budzą się” przy odwilżach i zaczynają poszukiwać żywicieli. Gdy tylko temperatura wzrasta do kilku stopni na plusie, pajęczaki wracają do aktywności.

Jeszcze kilkanaście lat temu zimowe ukąszenia były rzadkością. Dziś coraz częściej pojawiają się informacje o aktywności kleszczy w listopadzie, grudniu, a nawet w styczniu. W 2025 roku leśnicy informowali, że kleszcze były aktywne pomimo zimowej pory, a krótkie ocieplenia powodowały ich powrót do „polowania”.

W niektórych regionach Europy oraz w polskich warunkach naukowcy zauważają, że kleszcze mogą być aktywne przez cały rok, jeśli warunki pogodowe na to pozwalają. To oznacza, że przerwy w aktywności nie zawsze następują nawet w środku zimy, zwłaszcza w okresach, gdy temperatura powietrza i gleby przekracza około 5 °C.

Dla właścicieli psów to jednoznaczna wskazówka: zagrożenie nie kończy się wraz z pierwszymi przymrozkami. Coraz częściej sezon na kleszcze zaczyna się wcześniej, a kończy później niż kiedyś, co sprawia, że ochrona pupila powinna być prowadzona przez cały rok – nie tylko wiosną i latem.

Jak chronić psa zimą – profilaktyka całoroczna

W warunkach, gdy kleszcze mogą być obecne przez cały rok, sensowna jest ochrona 365 dni w roku. Preparaty przeciwkleszczowe – obroże, krople spot-on czy tabletki – działają profilaktycznie i zmniejszają ryzyko ukąszenia oraz przeniesienia chorób. Wybór metody najlepiej omówić z weterynarzem, zwłaszcza jeśli pies ma wrażliwą skórę lub problemy zdrowotne.

Co robić po spacerze zimą

Po każdym spacerze w terenie – nawet krótkim – dokładnie obejrzyj psa. Sprawdzaj szyję, okolice uszu, pachy, przestrzenie między palcami i pod brzuchem – to miejsca, gdzie kleszcze najczęściej się zaczepiają. Jeśli znajdziesz pasożyta, usuń go możliwie szybko i delikatnie, unikając zgniatania ciała kleszcza – to minimalizuje ryzyko przeniesienia chorób.

Podsumowanie – kleszcze nie biorą zimowego urlopu

Kleszcze reagują na temperatury, a nie na kalendarz, dlatego mogą być aktywne także zimą. Choć w bardzo mroźne dni ich aktywność spada, krótkie ocieplenia sprawiają, że wracają do działania. Jeśli masz psa, ochrona powinna trwać przez cały rok, a zimowe spacery po terenach zielonych – zakończyć się dokładnym przeglądem pupila.

Źródła:

Kleszcze – podstawowe informacje – Portal Gov.pl,
https://www.gov.pl/web/psse-kamien-pomorski/kleszcze—podstawowe-informacje

National Wildlife Federation. How Climate Change Is Affecting Ticks
https://www.nwf.org/Educational-Resources/Wildlife-Guide/Threats-to-Wildlife/Climate-Change/Ticks

European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC). Climate change and tick-borne diseases in Europe
https://www.ecdc.europa.eu/en/tick-borne-diseases

PubMed (National Library of Medicine). Winter activity of ticks (Dermacentor reticulatus) in Central Europe
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34650184/

AGES – Austrian Agency for Health and Food Safety. Ticks and tick-borne diseases – activity throughout the year
https://www.ages.at/en/human/disease/ticks-diseases-info