Czy koty śnią? Naukowcy wyjaśniają, co naprawdę dzieje się w kocim mózgu podczas snu

Na pierwszy rzut oka kot wygląda jak mistrz drzemek. Potrafi przesypiać dużą część dnia, budzić się na chwilę, po czym znów zwijać się w kłębek. Jednak koci sen nie jest jednolity. Podobnie jak u ludzi, składa się z różnych faz, które cyklicznie się powtarzają.

Badania nad snem ssaków pokazują, że koty przechodzą przez fazy snu wolnofalowego (NREM) oraz fazę REM – tę samą, którą u ludzi wiąże się z marzeniami sennymi. To nie hipoteza, lecz dobrze udokumentowany fakt fizjologiczny.

Przegląd naukowy opublikowany w czasopiśmie „Current Biology” opisuje, że REM został zaobserwowany nie tylko u ludzi, ale również u kotów już w połowie XX wieku. U mruczków w tej fazie rejestrowano charakterystyczne zmiany w EEG, szybkie ruchy gałek ocznych oraz krótkie skurcze mięśni.

REM bywa nazywany „snem paradoksalnym”. Z jednej strony zwierzę wygląda, jakby spało bardzo głęboko. Z drugiej – mózg jest wtedy wyjątkowo aktywny. Zapis EEG przypomina stan czuwania, a nie głęboki sen.

W tej fazie pojawiają się także typowe zachowania, które opiekunowie obserwują u swoich kotów:

• drganie łap i ogona,
• poruszające się wibrysy,
• szybkie ruchy oczu pod zamkniętymi powiekami,
• ciche dźwięki lub krótkie popiskiwanie,
• drobne skurcze mięśni pyska.

Autorzy przeglądu naukowego podkreślają, że są to tzw. „twitches”, czyli przerywane, krótkie skurcze mięśni typowe dla REM. To element fizjologii snu, a nie niepokojący objaw.

Czas trwania snu REM różni się między gatunkami. Z zestawień naukowych wynika, że koty domowe należą do zwierząt, które mają stosunkowo dużo REM w ciągu doby. Łącznie może to być kilka godzin, choć rozłożonych na wiele krótkich epizodów.

To także wyjaśnia, dlaczego opiekunowie dość często obserwują u kotów „senne ruchy”. Kot nie śni przez cały czas, ale REM pojawia się regularnie w trakcie kolejnych cykli snu.

Warto też pamiętać, że koci sen jest płytki. Kot łatwo się wybudza, reaguje na dźwięki i bodźce z otoczenia, dlatego często sprawia wrażenie, jakby spał „jednym okiem”.

Tu nauka zachowuje ostrożność. Badacze mogą zmierzyć aktywność mózgu, napięcie mięśni, ruchy oczu i zmiany fizjologiczne. Nie są jednak w stanie sprawdzić treści snów zwierząt, ponieważ kot nie może opisać swoich przeżyć.

Z naukowego punktu widzenia można powiedzieć jedno:

• koty mają fazę REM,
• REM u ludzi jest ściśle związany z marzeniami sennymi,
• mózg kota w REM pracuje intensywnie i w sposób zbliżony do ludzkiego.

To pozwala przypuszczać, że koty mogą doświadczać czegoś, co odpowiada snom, ale nie daje podstaw do stwierdzeń typu „kot śni o ptakach” czy „przeżywa zabawę z dnia”.

Przegląd naukowy wskazuje kilka możliwych funkcji REM, choć żadna z nich nie jest jeszcze ostatecznie udowodniona.

Jedna z hipotez dotyczy przetwarzania informacji i pamięci. W trakcie REM aktywne są struktury mózgu odpowiedzialne za emocje i zapamiętywanie, co może oznaczać, że sen pomaga porządkować doświadczenia z dnia.

Druga hipoteza odnosi się do rozwoju układu nerwowego. U młodych zwierząt REM występuje znacznie częściej niż u dorosłych. Badacze sugerują, że charakterystyczne drgania mięśni podczas snu mogą stymulować rozwój połączeń nerwowych i uczyć mózg interpretowania sygnałów z ciała.

Dla opiekuna oznacza to jedno: spokojny, „żywy” sen z drobnymi ruchami jest oznaką prawidłowej pracy układu nerwowego, a nie powodem do niepokoju.

W większości przypadków ruchy podczas snu są zupełnie normalne. Konsultacja z weterynarzem może być potrzebna, gdy:

• epizody są bardzo gwałtowne i przypominają drgawki całego ciała,
• kot po przebudzeniu wygląda na zdezorientowanego, chwiejnego lub „nieobecnego”,
• podobne objawy pojawiają się także na jawie,
• zachowanie podczas snu nagle zmienia się u starszego kota.

Zaburzenia mechanizmów snu REM są opisywane w medycynie człowieka i zwierząt, dlatego długotrwałe, nietypowe objawy warto skonsultować, zamiast je ignorować.

Z punktu widzenia nauki najważniejsze fakty są proste:

• Koty mają fazę REM tak jak ludzie.
• W tej fazie mózg pracuje intensywnie, a ciało wykonuje drobne, mimowolne ruchy.
• Takie zachowania podczas snu są fizjologiczne i zwykle nie oznaczają problemów zdrowotnych.
• Nie wiemy, co kot „widzi” we śnie, ale wiemy, że jego mózg w tym czasie jest bardzo aktywny.

Dla wielu opiekunów to dobra wiadomość. Gdy widzisz poruszające się łapki śpiącego kota, najprawdopodobniej obserwujesz naturalny efekt pracy jego mózgu, a nie coś niepokojącego.

Źródło: Peever J., Fuller P.M., „The Biology of REM Sleep”, Current Biology (2016), PubMed Central.