Czy zwierzęta naprawdę wyczuwają strach człowieka?

Badanie opublikowane 14 stycznia 2026 roku w "PLOS One" wykazało, że zapach potu pobranego od przestraszonych osób wpływał na zachowanie i tętno zwierząt.

W badaniu uczestnicy oglądali dwa rodzaje nagrań. Fragment horroru "Sinister" miał wywołać strach, natomiast sceny z filmów i programów rozrywkowych – radość. W tym czasie znajdujące się pod ich pachami bawełniane płatki zbierały próbki potu.

Próbki umieszczono później przed nozdrzami 43 klaczy walijskich. Konie podzielono na trzy grupy:

• 14 zwierząt otrzymało próbki związane ze strachem,
• 14 – próbki pobrane podczas odczuwania radości,
• 15 – czyste płatki kontrolne.

Zwierzęta nie widziały osób, od których pochodził pot. Nie mogły więc reagować na ich głos, wyraz twarzy ani nerwowe ruchy.

Konie, które wdychały zapach potu pobranego od przestraszonych osób, silniej reagowały na nagle otwierający się parasol i miały wyższe tętno. Dłużej obserwowały również nieznany przedmiot, a podczas testu rzadziej nawiązywały kontakt z człowiekiem.

Nie odnotowano natomiast istotnych różnic w poziomie kortyzolu. Badanie nie oznacza więc, że naukowcy odkryli jeden konkretny "zapach strachu". Wskazuje, że mieszanina substancji wydzielanych przez ciało podczas silnych emocji może wpływać na zachowanie konia.

Czytaj także: Koń jako terapeuta: Odkryj moc hipoterapii w leczeniu i rehabilitacji!

Podobny eksperyment przeprowadzono wcześniej z psami. Zwierzętom prezentowano pot pobrany od ludzi oglądających nagrania wywołujące strach lub radość. Była również próbka kontrolna bez zapachu.

Po wyczuciu zapachu związanego ze strachem psy miały wyższe tętno, częściej szukały kontaktu ze swoim opiekunem i ostrożniej podchodziły do obcej osoby. Sam zapach wystarczył więc, aby zmienić ich zachowanie.

Inne badanie wykazało, że psy potrafią odróżnić próbkę potu i oddechu pobraną od człowieka przed wykonaniem stresującego zadania od próbki pobranej później, gdy ta sama osoba była już zestresowana. Nie musiały wcześniej znać uczestników eksperymentu.

Pies niekoniecznie rozumie jednak, czego się boisz. Odczuwa zmianę zapachu ciała, a jednocześnie obserwuje:

• napiętą sylwetkę,
• sposób poruszania się,
• przyspieszony oddech,
• ton głosu,
• gwałtowne ruchy,
• kierunek spojrzenia.

Połączenie tych sygnałów może mu wystarczyć, aby zorientować się, że dzieje się coś niepokojącego.

Zdolność wykrywania chemicznych oznak zagrożenia nie ogranicza się do psów i koni. Badania wskazują, że myszy i krowy mogą odróżniać zapachy człowieka związane z różnymi stanami emocjonalnymi. Dowody nie są jednak jeszcze tak rozbudowane jak w przypadku psów. Szczury odbierają zapach zestresowanych osobników własnego gatunku jako sygnał zagrożenia. Mogą wtedy zastygnąć w bezruchu, ukryć się lub unikać miejsca, z którego pochodzi woń. Nie oznacza to jednak, że w ten sam sposób rozpoznają strach człowieka.

Wiele zwierząt przekazuje informacje o zagrożeniu za pomocą zapachu:

• gryzonie wyczuwają zestresowane osobniki i obecność drapieżnika,
• krowy i świnie wykrywają w moczu chemiczne sygnały stresu,
• ryby reagują na substancje uwalniane ze skóry zranionych osobników,
• owady społeczne ostrzegają całą kolonię za pomocą związków alarmowych.

W takich przypadkach nie zawsze można mówić o dosłownym "wąchaniu strachu". Zwierzę wyczuwa raczej chemiczny sygnał zagrożenia, urazu albo silnego pobudzenia.

Nie ma wiarygodnych dowodów, że rekiny, węże, niedźwiedzie lub duże koty rozpoznają zapach ludzkiego strachu. Potrafią jednak wyczuwać krew, ranne zwierzęta i inne zapachy związane z potencjalną zdobyczą.

Nie ma mocnych dowodów, że rekin "czuje strach" osoby znajdującej się w wodzie. Podobnie wąż może analizować cząsteczki zapachowe językiem i narządem Jacobsona, ale stwierdzenie, że rozpoznaje w ten sposób ludzkie emocje, byłoby zbyt daleko idące.

Spokojna mina może nie wystarczyć. Strach zmienia sposób oddychania, napięcie mięśni, ruchy oraz zapach potu. Zwierzę odbiera więc kilka sygnałów jednocześnie.

Nie oznacza to, że przestraszona osoba automatycznie sprowokuje atak. Reakcja zależy od gatunku, sytuacji i wcześniejszych doświadczeń zwierzęcia. Przy obcym psie lub koniu lepiej nie wykonywać gwałtownych ruchów, nie krzyczeć i nie próbować wymuszać kontaktu. Warto zatrzymać się, zwiększyć dystans i pozwolić zwierzęciu spokojnie ocenić sytuację.

Najlepiej udokumentowane pozostają reakcje psów i koni. Zwierzęta te nie czytają w ludzkich myślach. Mogą jednak wyczuć zmiany zachodzące w organizmie pod wpływem strachu.

Źródła: PLOS One (2026), Scientific Reports (2023), Animal Cognition (2018), PLOS One (2022).