Choroba Cushinga u psa: objawy, przyczyny i leczenie

Objawy choroby Cushinga u psa często rozwijają się powoli, dlatego wielu opiekunów początkowo je bagatelizuje. Wzmożone pragnienie, częste oddawanie moczu, powiększony brzuch czy nadmierny apetyt bywają zrzucane na „starość psa”. Tymczasem są to jedne z najważniejszych sygnałów, że organizm produkuje zbyt dużo kortyzolu. Wczesne rozpoznanie i prawidłowe leczenie mogą znacząco wydłużyć życie psa i poprawić jego komfort. W artykule znajdziesz sprawdzone, oparte na badaniach informacje: od przyczyn i objawów, przez testy diagnostyczne, aż po skuteczne metody terapii i rokowania.

Choroba Cushinga to przewlekły nadmiar kortyzolu. Najczęściej wynika z guzka przysadki (PDH, ok. 80–85% przypadków). Rzadziej z guza nadnercza (ADH, ok. 15–20%). Może też być jatrogenny po długim podawaniu glikokortykosteroidów. Najczęściej chorują psy w średnim i starszym wieku. Jak często? W brytyjskich danych VetCompass częstość w populacji praktyk podstawowych to 0,17–0,28%. Ryzyko rośnie z wiekiem. Niektóre małe rasy chorują częściej.1

Nie, zespół Cushinga u psa nie zawsze oznacza raka. To zaburzenie polega na nadmiernej produkcji hormonu kortyzolu, a jego przyczyny mogą być różne.

• Przysadkowa (PDH) – najczęstsza (ok. 80–85% przypadków). Wynika z gruczolaka przysadki mózgowej, czyli zwykle łagodnego guzka, a nie nowotworu złośliwego.
• Nadnerczowa (ADH) – ok. 15–20% przypadków. Występuje, gdy w korze nadnercza pojawi się guz. Może to być:
  • gruczolak (łagodny),
  • rak kory nadnerczy (złośliwy, rzadziej, ale z gorszym rokowaniem).
• Jatrogenny Cushing – spowodowany długotrwałym podawaniem psu glikokortykosteroidów (np. prednizolonu). W tym przypadku nie ma żadnego guza.

Zespół Cushinga to zespół objawów i zaburzeń hormonalnych, a nie nazwa jednego nowotworu. U większości psów (PDH i gruczolaki nadnerczy) nie jest to rak. Rak nadnerczy może być przyczyną choroby, ale zdarza się stosunkowo rzadko.

Choroba Cushinga u psa rozwija się powoli, dlatego wielu opiekunów nie zauważa jej od razu. Objawy wynikają z przewlekłego nadmiaru kortyzolu, który zaburza gospodarkę wodną, wpływa na metabolizm i osłabia odporność.

• Duże pragnienie i częstsze sikanie. Pies wypija nawet kilkukrotnie więcej wody niż wcześniej.
• Wilczy apetyt – pies stale szuka jedzenia, mimo że przybiera na wadze.
• Dyszenie (także w spoczynku) i mniejsza tolerancja wysiłku.
• Ścieńczenie skóry, symetryczne wyłysienia, zakażenia skóry.
• Łamliwość i matowienie sierści, wolniejszy odrost włosa po strzyżeniu
• Calcinosis cutis – białe, twarde złogi wapnia w skórze, które mogą pękać i tworzyć bolesne rany.
• Osłabienie mięśni, letarg.
• U wielu psów badania pokazują: wysokie ALP/ALT, hipercholesterolemię, niskie USG (ciężar właściwy) moczu, proteinurię, a UTI bywa bezobjawowe.2
• Powiększony, obwisły brzuch („potbelly”) z powodu osłabienia mięśni i powiększenia wątroby.

• Ścieńczenie skóry i symetryczne wyłysienia, najczęściej na tułowiu.
• Nawracające infekcje skóry i uszu, wolniejsze gojenie się ran.
• Osłabienie mięśni, niechęć do ruchu, szybka męczliwość.
• U suk – brak cieczki lub zaburzenia cyklu rujowego.
• Letarg i senność – pies wydaje się mniej zainteresowany otoczeniem.
• Cienka, przezroczysta skóra z widocznymi naczyniami krwionośnymi.
• Nawracające zakażenia dróg moczowych, często bez wyraźnych objawów bólowych.
• Zaburzenia neurologiczne (rzadziej, zwykle przy guzach przysadki o dużych rozmiarach).
• Zmiany behawioralne – rozdrażnienie, apatia, spadek zainteresowania otoczeniem.
  

Choroba zwykle rozwija się powoli, przez miesiące lub lata. Opiekunowie często myślą, że pies „po prostu się starzeje”. Tymczasem są to sygnały, które warto skonsultować z lekarzem weterynarii – szybkie rozpoznanie i leczenie mogą znacząco poprawić jakość i długość życia psa.

Zespół Cushinga to nie tylko „typowe objawy” jak duże pragnienie czy powiększony brzuch. Przewlekły nadmiar kortyzolu prowadzi do szeregu powikłań, które często decydują o jakości i długości życia psa.

• Nadciśnienie tętnicze

U większości psów z chorobą Cushinga rozwija się podwyższone ciśnienie krwi. Nieleczone nadciśnienie uszkadza nerki, serce i oczy, a w ciężkich przypadkach prowadzi do utraty wzroku.

• Cukrzyca

Kortyzol działa przeciwinsulinowo. To oznacza, że u części psów rozwija się cukrzyca wtórna, wymagająca insulinoterapii i ścisłej kontroli diety.

• Choroby nerek i proteinuria

Cushing zwiększa ryzyko białkomoczu i pogłębiania się przewlekłej niewydolności nerek. Psy z tą chorobą żyją dłużej, jeśli równocześnie monitoruje się funkcję nerek i ciśnienie krwi.

• Zakażenia dróg moczowych

U psów z chorobą Cushinga często występują zakażenia pęcherza i nerek, które mogą przebiegać bez typowych objawów (tzw. bezobjawowe bakterie w moczu). Dlatego zaleca się regularne badania moczu i posiewy kontrolne.

• Zakrzepica i zatorowość

Nadmiar kortyzolu zmienia krzepliwość krwi. Pies z chorobą Cushinga ma podwyższone ryzyko zakrzepów w naczyniach i zatorowości płucnej, co może stanowić nagłe zagrożenie życia czworonoga.

Długość życia psa z zespołem Cushinga zależy od formy choroby, szybkości rozpoznania, skuteczności leczenia oraz chorób towarzyszących.

To najczęstsza postać choroby (ok. 80–85% przypadków).

• Przy leczeniu trilostanem mediany przeżycia wynoszą w badaniach od 2 do 3 lat (521–998 dni).
• Część psów żyje znacznie dłużej, zwłaszcza gdy objawy są dobrze kontrolowane i nie występują ciężkie powikłania (np. cukrzyca, zakrzepica).
  

• Jeśli guz można usunąć chirurgicznie (adrenalektomia), średni czas przeżycia to nawet 2,5 roku i więcej (ok. 950 dni w badaniach).
• Jeśli operacja nie jest możliwa (np. guz z przerzutami), rokowanie jest gorsze, często liczone w miesiącach do roku.

• Brak leczenia – nieleczony Cushing obniża komfort i skraca życie nawet o kilka lat.
• Powikłania: cukrzyca, nadciśnienie, choroba nerek, zakrzepica.
• Makrogruczolaki przysadki – duże guzy mogą powodować objawy neurologiczne i skracać czas przeżycia.

Pies z dobrze kontrolowaną chorobą Cushinga może żyć jeszcze kilka lat w dobrej jakości życia. Najważniejsze są: wczesne rozpoznanie, odpowiednio dobrane leczenie oraz regularne wizyty kontrolne.

Nie ma jednego idealnego w 100% testu na chorobę Cushinga u psa. Badania podstawowe to morfologia, biochemia (zwłaszcza ALP/ALT, cholesterol, glukoza), badanie i posiew moczu oraz USG jamy brzusznej (ocena nadnerczy).

TestDo czego służyCo oznaczaKluczowe uwagiLDDST (hamowanie niską dawką deksametazonu)Test z wyboru do rozpoznaniaWysoka czułość; umiarkowana swoistośćFałszywie dodatnie przy chorobach nie-nadnerczowych/stresie. Może pomóc różnicować PDH vs ADH na podstawie wzorca supresji. (AAHA, Merck Veterinary Manual)ACTH-stymulacjaAlternatywny test diagnostyczny; standard do monitorowania leczeniaWyższa swoistość niż LDDST, ale niższa czułośćPrzydaje się, gdy podejrzewasz formę jatrogenną lub do kontroli po wdrożeniu leczenia. (Veterinary Practice, Wiley Online Library)UCCR (stosunek kortyzol/kreatynina w moczu)Badanie przesiewoweBardzo czułe, mało swoisteUjemny wynik wyklucza HAC z dużym prawdopodobieństwem; dodatni wymaga LDDST/ACTH. (avmajournals.avma.org)Endogenny ACTHRóżnicowanie PDH vs ADHWysoki ACTH → PDH; niski → ADHWrażliwy na warunki pobrania/transport. (Wiley Online Library)USG/CT/MRIOcena nadnerczy i przysadkiLokalizacja guza, wielkość, inwazjaNiezbędne przed leczeniem chirurgicznym. (Wiley Online Library)

Jedynym sposobem na „wyleczenie” choroby Cushinga jest usunięcie guza nadnerczy, jeśli choroba jest zależna od nadnerczy, a guz się nie rozprzestrzenił. Jednak złożoność takiego zabiegu, jak i samo ryzyko związane z operacją u psa, sprawia, że większość przypadków leczy się lekami. Techniki chirurgiczne usuwania guzów przysadki mózgowej u psów są w fazie badań. Tym samym operacja nie jest powszechnie dostępną opcją leczenia choroby Cushinga u psa.

Trilostan (Vetoryl) — lek pierwszego wyboru w chorobie Cushinga u psów.

• Dawka początkowa wg aktualnego SPC (styczeń 2025): ~2 mg/kg p.o. raz dziennie z jedzeniem; dawkę titruej do efektu. Monitoring: biochemia + test ACTH 4–6 h po dawce w dniach 10, 28, 12 tyg., potem co 3 mies. oraz po każdej zmianie dawki. (GOV.UK)
• Najczęstsze działania niepożądane: letarg, wymioty, biegunka; rzadziej hipoadrenokortycyzm (Addison), wyjątkowo martwica nadnerczy. W razie niestymulacji w teście ACTH — wstrzymaj lek, oceń elektrolity i wznowienie na mniejszej dawce. (GOV.UK)

Mitotan — alternatywa; skuteczny, ale bardziej toksyczny, wymaga fazy indukcji i ścisłego nadzoru. Typowe N/P: nudności, wymioty, osłabienie; ryzyko niedoczynności kory nadnerczy. (wg sciencedirect.com)

Ketokonazol — off-label; bywa użyteczny, gdy inne leki są przeciwwskazane lub niedostępne, ale skuteczność jest zmienna.

Radioterapia przysadki/nadnerczy — rozważana w wybranych przypadkach (makrogruczolaki). Dane są zróżnicowane; decyzję podejmuje ośrodek referencyjny. (wg Utrecht University)

Hipofizektomia (usunięcie przysadki) — leczenie przyczynowe w ośrodkach referencyjnych. Remisja u ~92% psów żyjących 4 tyg. po zabiegu; mediana przeżycia ~781 dni, nawroty ~27%. pmc.ncbi.nlm.nih.gov

Adrenalektomia przy jednostronnym guzie kory nadnerczy. W wybranych seriach mediana przeżycia ~953 dni; laparoskopia ma dobre wyniki i krótszą hospitalizację. (wg avmajournals.avma.org i Frontiers)

Koszty leczenia Cushinga są różne w zależności od przyczyny choroby, metody terapii i miejsca, w którym pies jest prowadzony. Dla wielu opiekunów to ważny temat, bo choroba wymaga stałej kontroli i długoterminowego leczenia.

• Badania krwi i moczu (morfologia, biochemia, posiewy): 150–400 zł.
• Testy hormonalne (LDDST, ACTH-stymulacja, UCCR): zazwyczaj 300–500 zł za test.
• USG jamy brzusznej: 150–300 zł, rezonans magnetyczny (MRI) lub tomografia komputerowa – nawet 1 500–3 000 zł (dostępne głównie w ośrodkach referencyjnych).
  

• Trilostan (Vetoryl) – najczęściej stosowany lek:
  • koszt miesięczny zależy od masy psa i dawki, zwykle 300–800 zł/miesiąc.
  • konieczne jest podawanie do końca życia psa.
• Mitotan – rzadziej używany, ale koszt podobny lub wyższy (ok. 400–900 zł/miesiąc), dodatkowo wymaga częstszej kontroli.
• Kontrolne testy ACTH i badania krwi: 300–500 zł każdorazowo, zwykle kilka razy w roku (wg schematu: 10. dzień, 4. tydzień, 12. tydzień, a potem co 3 miesiące).
  

• Adrenalektomia (usunięcie guza nadnercza): od 3 000 do nawet 8 000 zł w zależności od kliniki i techniki (laparoskopia / klasyczna).
• Hipofizektomia (usunięcie guza przysadki): dostępna tylko w wyspecjalizowanych ośrodkach zagranicznych; koszty to często kilkanaście tysięcy złotych.
  

• Badania kontrolne ciśnienia krwi, moczu, serca – kilkadziesiąt do kilkuset złotych za wizytę.
• Leczenie powikłań (np. cukrzycy, zakażeń dróg moczowych, nadciśnienia) – może zwiększać miesięczne wydatki o kilkaset złotych.

U większości psów leczenie Cushinga to koszt kilkuset złotych miesięcznie (lek + badania kontrolne). Chirurgia i diagnostyka obrazowa mogą kosztować kilka tysięcy złotych, ale w niektórych przypadkach dają szansę na całkowite wyleczenie. Największym kosztem jest regularność – bo leczenie trwa przez całe życie psa i wymaga stałej kontroli u lekarza weterynarii.

Zespół Cushinga (hiperadrenokortycyzm) to choroba, która najczęściej dotyka psy w średnim i starszym wieku. Typowo diagnozuje się ją u psów powyżej 7–8 roku życia, ale może pojawić się wcześniej.

Badania (m.in. VetCompass UK i publikacje ACVIM) pokazują, że częściej chorują psy małych i średnich ras. W grupie zwiększonego ryzyka są m.in.:

• Jamnik
• Pudel miniaturowy i toy
• Boston terrier
• Bokser
• Beagle
• Staffordshire bull terrier
• Yorkshire terrier
• Dandie Dinmont terrier

Duże rasy chorują rzadziej, ale u nich częściej spotyka się guzy nadnerczy niż postać przysadkową. Część badań sugeruje, że suki mogą chorować nieco częściej niż samce, ale różnica nie jest bardzo duża. Największe ryzyko przypada na psy starsze, powyżej 10. roku życia, ale diagnoza w wieku 6–7 lat nie należy do rzadkości.

W większości przypadków PDH (przysadkowej postaci choroby) stosuje się leczenie farmakologiczne (najczęściej trilostanem). Lek nie usuwa guza, ale kontroluje objawy i normalizuje poziom kortyzolu, co poprawia jakość życia psa. W takiej sytuacji choroba Cushinga u psa traktowana jest jako choroba przewlekła, którą trzeba stale kontrolować, podobnie jak cukrzycę czy nadciśnienie u ludzi.

Jeśli choroba wynika z długotrwałego podawania glikokortykosteroidów, to odstawienie lub zmiana leczenia (pod ścisłą kontrolą lekarza) może całkowicie odwrócić objawy.

Choroba Cushinga u psa to poważne, ale kontrolowalne schorzenie. Wielu opiekunów pyta, ile ich pupil jeszcze pożyje po diagnozie. Warto wiedzieć, że nie ma jednej odpowiedzi. Statystyki z badań mówią o średnio 2–3 latach życia po rozpoznaniu, ale w praktyce różnice są ogromne. Niektóre psy z dobrze prowadzonym leczeniem żyją znacznie dłużej, inne krócej – jeśli wystąpią ciężkie powikłania, takie jak cukrzyca, niewydolność nerek czy zakrzepica.

Najważniejsze nie jest więc liczenie miesięcy czy lat, ale to, że leczenie poprawia komfort codziennego życia psa. Po wdrożeniu terapii większość opiekunów widzi dużą różnicę – pies ma więcej energii, mniej pije, rzadziej sika, chętniej się porusza i wygląda zdrowiej. To właśnie ta poprawa jakości życia jest głównym celem terapii.

👉 Dlatego opiekun powinien nastawić się nie na „walkę o każdy dzień”, ale na zapewnienie psu bezbolesnego, aktywnego i spokojnego życia pod kontrolą lekarza weterynarii.

Choroba Cushinga u psa to jedno z najpoważniejszych schorzeń endokrynologicznych, które – jeśli pozostanie bez leczenia – prowadzi do nadciśnienia, cukrzycy, uszkodzeń nerek, powikłań zakrzepowych i skrócenia życia. Objawy często są mylone ze „zwykłą starością”, dlatego czujność opiekuna i szybka diagnostyka mają kluczowe znaczenie.

Dzięki współczesnym metodom leczenia, takim jak trilostan, adrenalektomia czy hipofizektomia, wielu psom udaje się przywrócić dobrą jakość życia i wydłużyć czas przeżycia nawet o kilka lat. Regularny monitoring i współpraca z lekarzem weterynarii to fundament skutecznej terapii.

👉 Jeśli zauważysz u swojego psa nadmierne pragnienie, częste sikanie, powiększony brzuch, ścieńczenie skóry lub inne niepokojące objawy, nie zwlekaj – umów wizytę u weterynarza. Wczesne rozpoznanie i leczenie mogą uratować życie Twojego pupila.

Zakażenia dróg moczowych (często bez typowych objawów). W klasycznym badaniu dodatnie posiewy miało ~46% psów z HAC/DM.(wg PubMed)

Źródła (wybór, PL i EN)

• ACVIM Consensus: Diagnosis of Spontaneous Canine Hyperadrenocorticism (2013). Podstawowy dokument diagnostyczny. cavalierhealth.org
• AAHA 2023: wytyczne dla praktyki (LDDST jako test preferowany). AAHA
• Zakresy czułości/swoistości: LDDST (Zeugswetter 2021; ClinQuiz), ACTH (Veterinary Practice 2024), UCCR (Feldman 1992; Schäfer 2023). pmc.ncbi.nlm.nih.gov, DVM 360, Veterinary Practice, PubMed
• Monitoring trilostanu (SPC 2025, UK): dawki startowe, harmonogram ACTH 4–6 h po dawce. GOV.UK
• Powikłania: nadciśnienie/proteinuria (Ortega 1996), UTI (Forrester 1999). PubMed
• Epidemiologia: VetCompass UK 2016 i 2022. PubMed, Wiley Online Library
• Wyniki leczenia chirurgicznego: hipofizektomia (van Rijn 2016), adrenalektomia (Massari 2011; van Bokhorst 2023). pmc.ncbi.nlm.nih.gov, avmajournals.avma.org, Frontiers
• Przeglądy leczenia: Sanders 2018; Reine 2012; artykuły „Today’s Veterinary Practice”. Utrecht University, ciencedirect.com, todaysveterinarypractice.com
• Materiały PL: Magwet (Cook/Audrey – rozpoznawanie), VetKompleksowo (zestawienie praktyczne).

Przypisy:

1. Frequency and risk factors for naturally occurring Cushing’s syndrome in dogs attending UK primary‐care practices – Schofield – 2022 – Journal of Small Animal Practice – Wiley Online Library ↩︎
2. Retrospective evaluation of urinary tract infection in 42 dogs with hyperadrenocorticism or diabetes mellitus or both – PubMed ↩︎