Czy pies tęskni po śmierci opiekuna? Naukowcy przeanalizowali 882 odpowiedzi

Jennifer Vonk i Brianna Erck sprawdziły, jak psy i koty reagują na utratę bliskiego człowieka. Wcześniejsze badania koncentrowały się głównie na zachowaniu zwierząt po śmierci innego psa lub kota. Tym razem badaczki przyjrzały się zmianom, które pojawiają się po śmierci opiekuna lub jego odejściu z domu z innych powodów.

Przeprowadzono trzy badania ankietowe. W pierwszym uczestniczyły 202 osoby, w drugim 334, a w trzecim 346. Łącznie daje to 882 odpowiedzi respondentów. Uczestników rekrutowano między innymi spośród studentów i członków lokalnych społeczności.

Pierwsze dwa badania dotyczyły sytuacji, w których jeden z opiekunów zwierzęcia zmarł. Trzecie obejmowało przypadki, gdy człowiek opuścił gospodarstwo domowe z innych powodów. Respondenci opisywali zmiany w zachowaniu zwierząt oraz czas ich utrzymywania się. Badaczki chciały również ustalić, czy znaczenie ma wcześniejsza więź z nieobecnym człowiekiem.

Wyniki pokazały, że zarówno psy, jak i koty zmieniały swoje codzienne zachowanie po utracie bliskiej osoby. Co istotne, nie wszystkie reakcje polegały na nasileniu określonych czynności. Niektóre zachowania występowały rzadziej niż przed odejściem opiekuna.

W ankietach odnotowano:

• Mniej jedzenia – zwierzęta spożywały mniej pokarmu.
• Mniej snu – skracał się czas przeznaczany na spanie.
• Mniej zabawy – psy i koty rzadziej angażowały się w zabawę.Częstsze poszukiwanie człowieka – zwierzęta poświęcały więcej czasu na szukanie nieobecnego opiekuna.
• Częstsze ukrywanie się – częściej chowały się przed otoczeniem.
• Mniej niszczenia przedmiotów – zmniejszała się częstotliwość zachowań destrukcyjnych.

Nie wszystkie psy i koty reagowały na utratę opiekuna tak samo. U części zwierząt zmniejszał się apetyt, inne częściej się ukrywały lub szukały nieobecnego człowieka. Badanie nie pozwala jednak dokładnie określić, jak często występowały poszczególne zachowania.

Jednym z ciekawszych ustaleń było podobieństwo reakcji obu gatunków. Psy są zwykle postrzegane jako zwierzęta silnie przywiązane do ludzi, natomiast kotom często przypisuje się większą niezależność. Wyniki badania pokazały jednak, że również koty wyraźnie reagowały na utratę człowieka.

Znaczenie miała przede wszystkim wcześniejsza relacja ze zmarłym lub nieobecnym opiekunem. U zwierząt, które były silniej przywiązane do tej osoby i miały z nią bardziej pozytywną relację, obserwowano większe zmiany zachowania.

Badaczki sprawdziły także, od czego zależało utrzymywanie się tych zmian przez dłuższy czas. Najlepszym czynnikiem pozwalającym przewidywać długotrwałe reakcje po śmierci opiekuna okazała się średnia ilość czasu, jaką zwierzę spędzało z nim wcześniej.

Oznacza to, że czas spędzany razem był ważnym wskaźnikiem późniejszych zmian zachowania. Nie pozwala jednak określić, jak długo konkretny pies lub kot będzie reagował na utratę człowieka.

Badaczki sprawdziły, czy psy i koty inaczej reagują na śmierć opiekuna niż na jego wyprowadzkę z domu. Okazało się, że w obu sytuacjach występowały podobne zmiany. Zwierzęta mniej jadły, spały i bawiły się, a częściej poszukiwały nieobecnego człowieka oraz ukrywały się.

To ważne ustalenie, ponieważ pokazuje, że sama utrata bliskiej osoby może mieć duże znaczenie dla zachowania zwierzęcia, niezależnie od przyczyny jej nieobecności.

Nie oznacza to jednak, że psy i koty rozumieją śmierć w taki sposób jak ludzie. Badaczki wskazują, że zwierzęta mogą być wrażliwe na utratę ważnej relacji społecznej, nawet bez rozumienia nieodwracalności śmierci.

Wyniki nie pozwalają również jednoznacznie stwierdzić, jakie emocje towarzyszyły zwierzętom. Badanie oparto na odpowiedziach opiekunów, a nie na bezpośrednich obserwacjach prowadzonych przez naukowczynie. Na ocenę zachowania zwierząt mogły wpływać także emocje samych respondentów oraz zmiany zachodzące w domu po śmierci bliskiej osoby.

Utrata człowieka może oznaczać dla zwierzęcia nie tylko brak bliskiej osoby, ale również zmianę codziennych przyzwyczajeń. Dotyczy to szczególnie psów i kotów, które po śmierci opiekuna trafiają pod opiekę rodziny lub do nowego domu.

W takiej sytuacji warto zachować możliwie stały rytm dnia, w tym pory karmienia, spacerów i odpoczynku. Zwierzę powinno mieć spokojne miejsce, w którym może się schować i odpocząć. Nie trzeba zmuszać go do zabawy ani kontaktu, jeśli wyraźnie ich unika.

Szczególną uwagę należy zwrócić na jedzenie, sen i ogólną aktywność. Jeśli pies lub kot przestaje jeść albo jego zachowanie wyraźnie się zmienia, warto skontaktować się z lekarzem weterynarii.

Są to ogólne wskazówki dotyczące opieki, a nie metody oceniane w omawianym badaniu. Wyniki Jennifer Vonk i Brianny Erck pokazują, że utrata bliskiego człowieka może wiązać się ze zmianami zachowania zarówno u psów, jak i kotów. Nie trzeba przy tym zakładać, że zwierzę rozumie śmierć tak jak człowiek, aby zauważyć, jak ważna była dla niego utracona relacja.

Źródło naukowe: Jennifer Vonk, Brianna Erck, "Gone but not fur-gotten: Companion animals’ response to caregiver loss", Applied Animal Behaviour Science, tom 305, 2026, artykuł 107196.