Urbanizacja zmienia zachowanie zwierząt. Badanie wskazuje globalny trend

Homogenizacja zachowań to proces, w którym różne populacje zwierząt zaczynają wykazywać podobne strategie przystosowania do środowiska. Badanie opublikowane w czasopiśmie PLOS Biology wskazuje, że działalność człowieka – zwłaszcza rozwój miast – może prowadzić do stopniowego zanikania różnorodności zachowań zwierząt w różnych regionach świata.

Naukowcy zwracają uwagę, że podobne warunki środowiskowe w miastach – takie jak hałas, sztuczne światło czy stała obecność ludzi – sprawiają, że zwierzęta reagują na nie w zbliżony sposób. Oznacza to, że populacje żyjące w różnych częściach świata zaczynają dostosowywać się do tych samych bodźców środowiskowych. W rezultacie ich zachowania stopniowo się ujednolicają.

Nietoperze, ptaki i wiele innych zwierząt żyjących w miastach coraz częściej wykorzystuje budynki oraz inne konstrukcje stworzone przez człowieka jako miejsca schronienia i rozmnażania. W praktyce pełnią one funkcję podobną do naturalnych kryjówek, takich jak dziuple w drzewach, jaskinie czy skalne półki.

U wielu gatunków nietoperzy obserwuje się dziś odpoczynek, hibernację lub rozród w budynkach mieszkalnych, mostach, przepustach czy specjalnych budkach dla nietoperzy. W podobny sposób przystosowały się także ptaki. W miastach często zakładają gniazda na półkach budynków, na strychach, w szczelinach elewacji lub pod konstrukcjami mostów. W niektórych przypadkach takie miejsca mogą nawet zwiększać sukces lęgowy ptaków.

Naukowcy zwracają jednak uwagę, że choć miejskie konstrukcje mogą wyglądać podobnie, w rzeczywistości różnią się wieloma szczegółami. Materiały budowlane, kształt konstrukcji, izolacja czy oświetlenie uliczne mogą tworzyć odmienne mikroklimaty. Dlatego badacze podkreślają, że potrzebne są dalsze analizy porównujące, w jaki sposób zwierzęta wybierają miejsca lęgowe w miastach i na terenach naturalnych.

Jedną z najbardziej charakterystycznych zmian jest spadek strachu przed człowiekiem. Zwierzęta żyjące w miastach stopniowo przyzwyczajają się do obecności ludzi i reagują spokojniej niż osobniki żyjące w środowisku naturalnym.

Badania pokazują, że wiele gatunków w miastach skraca tzw. dystans ucieczki przed człowiekiem. Oznacza to, że ptaki czy ssaki pozwalają podejść bliżej, zanim zdecydują się na ucieczkę. Takie zachowanie jest formą adaptacji do częstych kontaktów z ludźmi.

Zwierzęta w miastach coraz częściej korzystają także z pożywienia pochodzącego od ludzi. Mogą to być resztki jedzenia, karmniki, odpady lub inne źródła pokarmu dostępne w środowisku miejskim.

Badacze wskazują, że taka zmiana sposobu zdobywania jedzenia jest jednym z kluczowych czynników wpływających na zachowanie zwierząt w miastach. Z czasem wiele gatunków zaczyna polegać na podobnych źródłach pożywienia, co dodatkowo sprzyja ujednoliceniu ich zachowań.

Środowisko miejskie wpływa także na sposób komunikacji zwierząt. Najlepiej widać to u ptaków, które muszą radzić sobie z hałasem ulicznym. W wielu miastach ptaki śpiewają głośniej lub na wyższych częstotliwościach, aby ich sygnały były słyszalne wśród dźwięków ruchu ulicznego i innych odgłosów miasta. Takie zmiany obserwowano w wielu gatunkach żyjących w dużych aglomeracjach.

Urbanizacja wpływa również na rytm życia zwierząt. W wielu przypadkach zwierzęta w miastach stają się bardziej aktywne nocą, gdy ruch ludzi jest mniejszy. Takie przesunięcie aktywności pozwala im unikać kontaktu z człowiekiem, a jednocześnie korzystać z zasobów dostępnych w środowisku miejskim.

Jednym z powodów tego zjawiska jest fakt, że miasta na całym świecie mają podobną strukturę. Występują w nich podobne elementy: drogi, budynki, sztuczne oświetlenie czy tereny zielone. Takie środowisko tworzy zbliżone warunki życia dla zwierząt. W efekcie wiele gatunków rozwija podobne strategie przystosowania.

Proces ten bywa określany także jako synurbizacja, czyli przystosowanie zwierząt do życia w środowisku miejskim.

Naukowcy podkreślają, że homogenizacja zachowań może mieć wpływ na funkcjonowanie całych ekosystemów. Jeśli różnorodność zachowań zwierząt będzie się zmniejszać, może to zmieniać relacje między gatunkami oraz sposób funkcjonowania środowiska.

Jednocześnie wiele gatunków potrafi dobrze przystosować się do życia w miastach. Zwierzęta o większej elastyczności zachowań mają największe szanse na przetrwanie w coraz bardziej zurbanizowanym świecie.

Źródła:

• PLOS Biology – Behavioral convergence under urbanization
• badania nad urban wildlife i synurbizacją
• publikacje naukowe o zachowaniu zwierząt w miastach