Kot wącha i otwiera pyszczek? Wcale nie chodzi o brzydki zapach

Ten charakterystyczny grymas to odruch flehmen. Kot wykorzystuje go, aby dokładniej zbadać interesujący zapach. Kot lekko otwiera pyszczek, czasem unosi górną wargę i przez kilka sekund wygląda, jakby wpatrywał się w jeden punkt.

Nie jest to grymas obrzydzenia. Zwierzę kieruje związki chemiczne do narządu lemieszowo-nosowego, nazywanego również narządem Jacobsona. Znajduje się on w obrębie jamy nosowej i łączy z jamą ustną niewielkimi przewodami, których ujścia są położone za górnymi siekaczami.

Narząd ten pomaga analizować między innymi feromony, czyli związki wykorzystywane przez koty do komunikacji. Popularne stwierdzenie, że kot "smakuje zapach", nie jest więc całkiem dosłowne. Można jednak powiedzieć, że bada woń znacznie dokładniej, niż robi to podczas zwykłego wąchania.

Zobacz także: Nie tylko pies ma genialny nos – poznaj prawdziwych mistrzów węchu

Odruch flehmen najczęściej pojawia się, gdy kot wyczuje zapach pozostawiony przez inne zwierzę. Może wtedy znieruchomieć z lekko otwartym pyszczkiem po obwąchaniu:

• kuwety lub śladów moczu,
• posłania drugiego kota,
• butów, na których przyniesiono zapachy z zewnątrz,
• ubrań opiekuna,
• nowego przedmiotu w mieszkaniu,
• miejsca, w którym wcześniej przebywało inne zwierzę.

Feromony mogą nieść informacje związane z obecnością innego kota, oznaczaniem terenu oraz komunikacją społeczną i rozrodczą. To, co dla człowieka jest niewyczuwalne, dla kota może być interesującym śladem pozostawionym przez innego osobnika.

Podobną minę robią nie tylko koty domowe. Reakcję flehmena można zaobserwować również u dzikich kotowatych, koni, kóz i wielu innych ssaków.

Reakcja flehmena pojawia się bezpośrednio po wąchaniu i trwa krótko. Kot zwykle stoi nieruchomo, ma lekko otwarty pyszczek, a po kilku sekundach wraca do normalnego zachowania.

Nie należy mylić tego z dyszeniem. Sygnałem alarmowym jest sytuacja, w której kot:

• długo oddycha przez otwarty pyszczek,
• wyraźnie porusza bokami lub brzuchem,
• oddycha szybko albo z wysiłkiem,
• wyciąga szyję, próbując złapać powietrze,
• ma blade, szare lub sine dziąsła,
• jest osłabiony albo niespokojny.

Koty zwykle oddychają przez nos. Oddychanie z otwartym pyszczkiem, szczególnie podczas odpoczynku, może oznaczać poważny problem z płucami, drogami oddechowymi lub sercem. W takiej sytuacji trzeba pilnie skontaktować się z weterynarzem.

Krótka "zdziwiona mina" po obwąchaniu ciekawego miejsca jest zatem czymś naturalnym. Kot właśnie korzysta z dodatkowego narządu, dzięki któremu potrafi odczytać z zapachu znacznie więcej niż jego opiekun.

Źródła: Merck Veterinary Manual, VCA Animal Hospitals, Cornell University College of Veterinary Medicine, Blue Cross.