Krowa z bolesnym stanem zapalnym wymienia może mniej jeść, dłużej pozostawać w legowisku i wyraźnie odsuwać się od innych zwierząt. Badanie opublikowane 28 lipca 2026 roku w czasopiśmie "Animal" pokazuje, że zmiany zachowania w stadzie mogą być ważnym sygnałem pogorszenia zdrowia.
Krowy jadły mniej i częściej pozostawały w legowiskach
W badaniu uczestniczyło 27 krów mlecznych. Naukowcy wywołali u nich łagodny stan zapalny wymienia, podając do jednej zdrowej ćwiartki 25 mikrogramów lipopolisacharydu, czyli składnika ściany komórkowej bakterii Escherichia coli. Zwierząt nie zakażano żywymi bakteriami, lecz wywołano kontrolowaną reakcję organizmu przypominającą kliniczne zapalenie wymienia.
Zachowanie krów nagrywano od porannego do wieczornego doju. Badacze sprawdzali, gdzie przebywały zwierzęta, ile czasu poświęcały na jedzenie i odpoczynek oraz jak często zbliżały się do innych osobników.
Krowy z wywołanym stanem zapalnym spędzały mniej czasu przy stole paszowym i rzadziej jadły. Częściej pozostawały w boksach legowiskowych, dłużej stały bez ruchu lub przyjmowały pozycję z przednimi nogami w legowisku, a tylnymi na korytarzu. Takie zmiany mogą wskazywać na ból i pogorszenie samopoczucia.
Chora krowa zaczyna odsuwać się od stada
Stan zapalny zmienił również zachowania społeczne zwierząt. Krowy rzadziej wchodziły w kontakt z innymi członkami stada i zachowywały większy dystans od najbliższego sąsiada. Nie chodziło więc wyłącznie o mniejszą aktywność. Zwierzęta ograniczały także udział w życiu całej grupy.
Analiza kontaktów między krowami wykazała, że osobniki odczuwające ból były słabiej powiązane z resztą stada. Miały mniej kontaktów i rzadziej znajdowały się pomiędzy innymi zwierzętami. W praktyce stawały się mniej widoczną częścią grupy.
Nagłe odsuwanie się krowy od stada powinno więc zwrócić uwagę opiekuna, szczególnie gdy jednocześnie zwierzę mniej je, długo stoi bez ruchu lub częściej pozostaje w legowisku.
Lek przeciwzapalny złagodził większość zmian
Czternaście krów z wywołanym stanem zapalnym nie otrzymało leku, natomiast trzynastu podano niesteroidowy lek przeciwzapalny. U leczonych zwierząt większość zmian w codziennej aktywności i zachowaniu społecznym była słabsza.
Krowy po podaniu leku zachowywały się bardziej podobnie do zdrowych osobników. Wskazuje to, że ich wycofanie i ograniczenie kontaktów ze stadem wiązały się z bólem lub reakcją zapalną, a nie z przypadkową zmianą aktywności.
Wyniki zwracają również uwagę na znaczenie leczenia bólu towarzyszącego zapaleniu wymienia. Choroba wpływa nie tylko na stan gruczołu mlekowego i jakość mleka, ale także na odpoczynek, apetyt oraz relacje zwierzęcia z resztą stada.
Dystans od stada może być ważnym sygnałem
Eksperyment przeprowadzono na niewielkiej grupie krów, a stan zapalny został wywołany w kontrolowanych warunkach. Samo odsuwanie się od stada nie pozwala więc rozpoznać zapalenia wymienia ani innej konkretnej choroby. Może wynikać również ze stresu, konfliktów między zwierzętami lub zmian zachodzących w oborze.
Połączenie kilku sygnałów powinno jednak skłonić do dokładniejszej kontroli. Krowa, która nagle mniej je, długo stoi bez ruchu, częściej pozostaje w legowisku i zwiększa dystans od innych zwierząt, może odczuwać ból lub źle się czuć.
Obserwowanie relacji w stadzie może pomóc szybciej zauważyć, że z krową dzieje się coś niepokojącego. Uwagę powinno zwrócić zwłaszcza połączenie kilku zmian: odsuwanie się od innych zwierząt, rzadsze podchodzenie do paszy, dłuższe stanie bez ruchu i częstsze pozostawanie w legowisku. W takiej sytuacji warto sprawdzić wymię, temperaturę i wygląd mleka, a także skontrolować apetyt, sposób poruszania się oraz przeżuwanie. Jeśli zmiana zachowania utrzymuje się lub pojawiają się dodatkowe objawy, potrzebna jest konsultacja z lekarzem weterynarii.
Czujniki położenia i aktywności mogą ułatwić wychwycenie nietypowego zachowania, ale najważniejsze pozostaje regularne obserwowanie każdej krowy i znajomość jej codziennych nawyków.
Źródło: Rebout N. i wsp., "Influence of mild pain and/or sickness caused by lipopolysaccharide-induced clinical mastitis on the time budget, space use and social behaviour of dairy cows", "Animal", publikacja online: 28 lipca 2026 roku
