Nietypowy sposób dziedziczenia rudego umaszczenia u kotów zwrócił uwagę badaczy już na początku XX wieku. Leonard Doncaster opisywał to zjawisko w 1904 roku, a w 1913 roku opublikował pracę poświęconą zależnemu od płci dziedziczeniu umaszczenia. Później ustalono, że cecha jest związana z chromosomem X. Dopiero w 2025 roku dwa niezależne zespoły badaczy wskazały niewielką delecję w pobliżu genu ARHGAP36 jako kluczową zmianę związaną z rudym kolorem sierści.
W tym artykule:
Dlaczego kot staje się rudy?
W 2025 roku w czasopiśmie "Current Biology" ukazały się dwa niezależne badania dotyczące genetycznych podstaw rudego umaszczenia kotów. Pierwszymi autorami prac byli Hidehiro Toh oraz Christopher B. Kaelin, a oba zespoły doszły do bardzo podobnego wniosku.
Badacze znaleźli niewielką delecję, czyli brak fragmentu DNA, w rejonie genu ARHGAP36 znajdującego się na chromosomie X. Jej długość wynosi około 5 tys. par zasad. Zmiana nie usuwa samego genu, ale wpływa na sposób, w jaki jest on regulowany w melanocytach, czyli komórkach produkujących barwnik.
W efekcie ARHGAP36 staje się aktywny w tych komórkach w nietypowy sposób. Prowadzi to do zmian w szlakach odpowiedzialnych za produkcję pigmentów i ograniczenia powstawania ciemnej eumelaniny na rzecz żółto-rudej feomelaniny.
To właśnie ona nadaje sierści charakterystyczny pomarańczowy, żółty lub rudy odcień.
Dlaczego rude koty tak często są samcami?
Kluczowe znaczenie ma to, że wariant odpowiedzialny za rude umaszczenie znajduje się na chromosomie X. Samiec kota ma zwykle jeden chromosom X i jeden Y. Jeśli na jego jedynym chromosomie X znajduje się wariant odpowiedzialny za rude umaszczenie, kolor może pojawić się na całym ciele.
Samice mają natomiast dwa chromosomy X. Aby ich sierść była całkowicie ruda, odpowiedni wariant musi zazwyczaj znajdować się na obu. Jeżeli samica odziedziczy go tylko na jednym chromosomie X, podczas rozwoju organizmu w poszczególnych komórkach losowo wyciszany jest jeden z dwóch chromosomów X. W jednych komórkach aktywny pozostaje więc chromosom z wariantem rudego umaszczenia, a w innych drugi.
W rezultacie powstaje charakterystyczna mozaika rudych i ciemnych fragmentów sierści, typowa dla kotów szylkretowych. Jeżeli dodatkowo występuje genetycznie uwarunkowane białe umaszczenie, kot może być trójbarwny.
To właśnie dlatego wśród całkowicie rudych kotów jest znacznie więcej samców, natomiast zdecydowana większość kotów szylkretowych to samice.
Jedna zmiana mogła pojawić się bardzo dawno temu
Zespół Hidehiro Toha sprawdził, jak często ta charakterystyczna zmiana DNA występuje u kotów o różnym pochodzeniu.
Badacze stwierdzili, że ta sama zmiana DNA jest szeroko rozpowszechniona wśród rudych kotów domowych. Sugeruje to, że wariant odpowiedzialny za takie umaszczenie mógł pojawić się tylko raz, u odległego przodka współczesnych kotów, a następnie rozpowszechnić się wraz z kolejnymi pokoleniami.
Nie oznacza to oczywiście, że wszystkie rude koty są dziś blisko ze sobą spokrewnione. Chodzi o bardzo dawną zmianę genetyczną, która mogła przetrwać przez wiele pokoleń i rozprzestrzenić się w populacji kota domowego.
Czy gen rudego kota wpływa również na charakter?
Tu nauka daje znacznie mniej spektakularną odpowiedź niż internetowe memy.
Rudym kotom często przypisuje się wyjątkową towarzyskość, łakomstwo, odwagę, impulsywność albo szczególną skłonność do pakowania się w kłopoty. Nie ma jednak obecnie przekonujących dowodów, że delecja związana z genem ARHGAP36 powoduje określony typ osobowości.
Badania z 2025 roku koncentrowały się przede wszystkim na genetyce umaszczenia i mechanizmie produkcji pigmentu. Nie były badaniami zachowania ani osobowości kotów.
Kolor sierści nie pozwala więc przewidzieć, czy kot będzie spokojny, odważny, wyjątkowo przyjazny albo bardziej psotny.
Warto również pamiętać, że wśród rudych kotów jest więcej samców. Część różnic zauważanych przez opiekunów może więc wynikać nie z samego koloru sierści, lecz z wielu innych czynników, takich jak płeć, wiek, wcześniejsze doświadczenia, socjalizacja, warunki życia czy indywidualny temperament.
Rudy kot rzeczywiście jest więc genetycznie wyjątkowo ciekawy. Odkrycie związane z ARHGAP36 pozwoliło rozwiązać zagadkę, która przez ponad sto lat pozostawała bez dokładnego wyjaśnienia. Nie oznacza jednak, że kolor futra zdradza również charakter zwierzęcia.
