Zimowe spacery z psem nie są bezpieczne. Kleszcze nie giną wraz z mrozem

Kleszcze są bardziej aktywne wiosną i latem, ale ich aktywność zależy od temperatury, a nie od pory roku. Gdy robi się ciepło – nawet na krótką chwilę – kleszcze mogą wyjść ze „spoczynku” i szukać żywiciela nawet w środku zimy. To dlatego, że mróz wpływa na ich metabolizm i ruchliwość, ale nie zawsze je zabija. Niektóre gatunki są odporne na zimno i „reaktywują się”, gdy temperatura podnosi się powyżej zera stopni.

Kleszcze nie zagrzebują się głęboko w ziemi. Zimę najczęściej spędzają ukryte w ściółce leśnej, wśród opadłych liści, mchu i pod roślinnością, gdzie panuje wilgoć, a mróz dociera słabiej. Taka naturalna „kołdra” działa jak izolacja i chroni je przed największym zimnem. Gdy temperatura spada, ich metabolizm wyraźnie zwalnia, co pozwala im przetrwać do momentu, aż znów zrobi się cieplej.

To nie miesiąc w kalendarzu decyduje o aktywności kleszczy, lecz temperatura. Gdy słupek rtęci przekracza kilka stopni Celsjusza, pasożyty mogą się uaktywnić. Pierwsze oznaki ich aktywności pojawiają się już przy około 5–7°C. Dlatego nawet krótkie ocieplenie w ciągu dnia może sprawić, że kleszcze wrócą do „polowania”.

Kleszcze, które są aktywne w cieplejsze dni zimą, mogą wciąż wbijać się w skórę psów i przenosić choroby. Niektóre gatunki przenoszą boreliozę, a inne – jak kleszcz łąkowy – choroby specyficzne dla psów, np. babesiozę. Liczne źródła podkreślają, że ryzyko nie znika wraz z sezonem letnim, a psy mogą zostać ugryzione także w chłodniejsze miesiące.

Kleszcze czają się na żywicieli, którzy przechodzą blisko roślinności, nawet gdy na zewnątrz jest chłodno. Wilgotna ściółka, obrzeża lasów, krzewy i wysokie trawy przy ścieżkach to miejsca, w których psy najłatwiej mają z nimi kontakt. Niskie temperatury spowalniają aktywność kleszczy, ale nie eliminują ich całkowicie.

Zmiany klimatyczne rzeczywiście sprzyjają kleszczom. Łagodniejsze zimy, krótsze okresy ostrych mrozów i częstsze odwilże wydłużają okres, w którym te pasożyty mogą przetrwać i być aktywne. To nie tylko teoria – w Polsce już w sezonie 2025/2026 leśnicy, weterynarze i naukowcy obserwowali, że zmienne temperatury w zimie sprawiają, iż kleszcze nie zapadają w głęboki sen, a nawet „budzą się” przy odwilżach i zaczynają poszukiwać żywicieli. Gdy tylko temperatura wzrasta do kilku stopni na plusie, pajęczaki wracają do aktywności.

Jeszcze kilkanaście lat temu zimowe ukąszenia były rzadkością. Dziś coraz częściej pojawiają się informacje o aktywności kleszczy w listopadzie, grudniu, a nawet w styczniu. W 2025 roku leśnicy informowali, że kleszcze były aktywne pomimo zimowej pory, a krótkie ocieplenia powodowały ich powrót do „polowania”.

W niektórych regionach Europy oraz w polskich warunkach naukowcy zauważają, że kleszcze mogą być aktywne przez cały rok, jeśli warunki pogodowe na to pozwalają. To oznacza, że przerwy w aktywności nie zawsze następują nawet w środku zimy, zwłaszcza w okresach, gdy temperatura powietrza i gleby przekracza około 5 °C.

Dla właścicieli psów to jednoznaczna wskazówka: zagrożenie nie kończy się wraz z pierwszymi przymrozkami. Coraz częściej sezon na kleszcze zaczyna się wcześniej, a kończy później niż kiedyś, co sprawia, że ochrona pupila powinna być prowadzona przez cały rok – nie tylko wiosną i latem.

W warunkach, gdy kleszcze mogą być obecne przez cały rok, sensowna jest ochrona 365 dni w roku. Preparaty przeciwkleszczowe – obroże, krople spot-on czy tabletki – działają profilaktycznie i zmniejszają ryzyko ukąszenia oraz przeniesienia chorób. Wybór metody najlepiej omówić z weterynarzem, zwłaszcza jeśli pies ma wrażliwą skórę lub problemy zdrowotne.

Po każdym spacerze w terenie – nawet krótkim – dokładnie obejrzyj psa. Sprawdzaj szyję, okolice uszu, pachy, przestrzenie między palcami i pod brzuchem – to miejsca, gdzie kleszcze najczęściej się zaczepiają. Jeśli znajdziesz pasożyta, usuń go możliwie szybko i delikatnie, unikając zgniatania ciała kleszcza – to minimalizuje ryzyko przeniesienia chorób.

Kleszcze reagują na temperatury, a nie na kalendarz, dlatego mogą być aktywne także zimą. Choć w bardzo mroźne dni ich aktywność spada, krótkie ocieplenia sprawiają, że wracają do działania. Jeśli masz psa, ochrona powinna trwać przez cały rok, a zimowe spacery po terenach zielonych – zakończyć się dokładnym przeglądem pupila.

Źródła:

Kleszcze – podstawowe informacje – Portal Gov.pl,
https://www.gov.pl/web/psse-kamien-pomorski/kleszcze—podstawowe-informacje

National Wildlife Federation. How Climate Change Is Affecting Ticks
https://www.nwf.org/Educational-Resources/Wildlife-Guide/Threats-to-Wildlife/Climate-Change/Ticks

European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC). Climate change and tick-borne diseases in Europe
https://www.ecdc.europa.eu/en/tick-borne-diseases

PubMed (National Library of Medicine). Winter activity of ticks (Dermacentor reticulatus) in Central Europe
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34650184/

AGES – Austrian Agency for Health and Food Safety. Ticks and tick-borne diseases – activity throughout the year
https://www.ages.at/en/human/disease/ticks-diseases-info