Czy koty śnią? Naukowcy wyjaśniają, co naprawdę dzieje się w kocim mózgu podczas snu

Poruszające się łapki, drgające wąsy, ciche popiskiwanie przez sen – każdy opiekun kota widział to choć raz. Czy to oznacza, że kot śni? Naukowcy nie potrafią odczytać treści zwierzęcych snów, ale dokładnie wiedzą, co dzieje się w mózgu kota podczas snu i dlaczego takie zachowania są zupełnie naturalne.

Koty śpią inaczej, niż się wydaje

Na pierwszy rzut oka kot wygląda jak mistrz drzemek. Potrafi przesypiać dużą część dnia, budzić się na chwilę, po czym znów zwijać się w kłębek. Jednak koci sen nie jest jednolity. Podobnie jak u ludzi, składa się z różnych faz, które cyklicznie się powtarzają.

Badania nad snem ssaków pokazują, że koty przechodzą przez fazy snu wolnofalowego (NREM) oraz fazę REM – tę samą, którą u ludzi wiąże się z marzeniami sennymi. To nie hipoteza, lecz dobrze udokumentowany fakt fizjologiczny.

Przegląd naukowy opublikowany w czasopiśmie „Current Biology” opisuje, że REM został zaobserwowany nie tylko u ludzi, ale również u kotów już w połowie XX wieku. U mruczków w tej fazie rejestrowano charakterystyczne zmiany w EEG, szybkie ruchy gałek ocznych oraz krótkie skurcze mięśni.

Faza REM – aktywny mózg, śpiące ciało

REM bywa nazywany „snem paradoksalnym”. Z jednej strony zwierzę wygląda, jakby spało bardzo głęboko. Z drugiej – mózg jest wtedy wyjątkowo aktywny. Zapis EEG przypomina stan czuwania, a nie głęboki sen.

W tej fazie pojawiają się także typowe zachowania, które opiekunowie obserwują u swoich kotów:

• drganie łap i ogona,
• poruszające się wibrysy,
• szybkie ruchy oczu pod zamkniętymi powiekami,
• ciche dźwięki lub krótkie popiskiwanie,
• drobne skurcze mięśni pyska.

Autorzy przeglądu naukowego podkreślają, że są to tzw. „twitches”, czyli przerywane, krótkie skurcze mięśni typowe dla REM. To element fizjologii snu, a nie niepokojący objaw.

Ile snu REM ma kot?

Czas trwania snu REM różni się między gatunkami. Z zestawień naukowych wynika, że koty domowe należą do zwierząt, które mają stosunkowo dużo REM w ciągu doby. Łącznie może to być kilka godzin, choć rozłożonych na wiele krótkich epizodów.

To także wyjaśnia, dlaczego opiekunowie dość często obserwują u kotów „senne ruchy”. Kot nie śni przez cały czas, ale REM pojawia się regularnie w trakcie kolejnych cykli snu.

Warto też pamiętać, że koci sen jest płytki. Kot łatwo się wybudza, reaguje na dźwięki i bodźce z otoczenia, dlatego często sprawia wrażenie, jakby spał „jednym okiem”.

Czy to dowód na to, że koty śnią?

Tu nauka zachowuje ostrożność. Badacze mogą zmierzyć aktywność mózgu, napięcie mięśni, ruchy oczu i zmiany fizjologiczne. Nie są jednak w stanie sprawdzić treści snów zwierząt, ponieważ kot nie może opisać swoich przeżyć.

Z naukowego punktu widzenia można powiedzieć jedno:

• koty mają fazę REM,
• REM u ludzi jest ściśle związany z marzeniami sennymi,
• mózg kota w REM pracuje intensywnie i w sposób zbliżony do ludzkiego.

To pozwala przypuszczać, że koty mogą doświadczać czegoś, co odpowiada snom, ale nie daje podstaw do stwierdzeń typu „kot śni o ptakach” czy „przeżywa zabawę z dnia”.

Po co zwierzętom taka faza snu?

Przegląd naukowy wskazuje kilka możliwych funkcji REM, choć żadna z nich nie jest jeszcze ostatecznie udowodniona.

Jedna z hipotez dotyczy przetwarzania informacji i pamięci. W trakcie REM aktywne są struktury mózgu odpowiedzialne za emocje i zapamiętywanie, co może oznaczać, że sen pomaga porządkować doświadczenia z dnia.

Druga hipoteza odnosi się do rozwoju układu nerwowego. U młodych zwierząt REM występuje znacznie częściej niż u dorosłych. Badacze sugerują, że charakterystyczne drgania mięśni podczas snu mogą stymulować rozwój połączeń nerwowych i uczyć mózg interpretowania sygnałów z ciała.

Dla opiekuna oznacza to jedno: spokojny, „żywy” sen z drobnymi ruchami jest oznaką prawidłowej pracy układu nerwowego, a nie powodem do niepokoju.

Kiedy sen kota powinien zaniepokoić?

W większości przypadków ruchy podczas snu są zupełnie normalne. Konsultacja z weterynarzem może być potrzebna, gdy:

• epizody są bardzo gwałtowne i przypominają drgawki całego ciała,
• kot po przebudzeniu wygląda na zdezorientowanego, chwiejnego lub „nieobecnego”,
• podobne objawy pojawiają się także na jawie,
• zachowanie podczas snu nagle zmienia się u starszego kota.

Zaburzenia mechanizmów snu REM są opisywane w medycynie człowieka i zwierząt, dlatego długotrwałe, nietypowe objawy warto skonsultować, zamiast je ignorować.

Co warto zapamiętać jako opiekun kota

Z punktu widzenia nauki najważniejsze fakty są proste:

• Koty mają fazę REM tak jak ludzie.
• W tej fazie mózg pracuje intensywnie, a ciało wykonuje drobne, mimowolne ruchy.
• Takie zachowania podczas snu są fizjologiczne i zwykle nie oznaczają problemów zdrowotnych.
• Nie wiemy, co kot „widzi” we śnie, ale wiemy, że jego mózg w tym czasie jest bardzo aktywny.

Dla wielu opiekunów to dobra wiadomość. Gdy widzisz poruszające się łapki śpiącego kota, najprawdopodobniej obserwujesz naturalny efekt pracy jego mózgu, a nie coś niepokojącego.

Źródło: Peever J., Fuller P.M., „The Biology of REM Sleep”, Current Biology (2016), PubMed Central.