Pies i kot pomagają na stres, ale czasem same stają się jego źródłem

W relacji człowieka ze zwierzęciem jest coś wyjątkowego. Pies nie pyta, dlaczego masz gorszy dzień. Kot nie ocenia, że nie masz siły rozmawiać. Sama obecność zwierzęcia może dawać poczucie bezpieczeństwa, rutyny i bycia potrzebnym.

Media często pokazują głównie jasną stronę posiadania zwierząt, czyli radość, towarzystwo i poprawę nastroju. Rzadziej mówi się o tym, że zwierzę może być też źródłem obciążenia psychicznego, szczególnie gdy choruje, ma problemy behawioralne albo wymaga intensywnej opieki.

W przeglądzie systematycznym "The Relationship Between Attachment to Pets and Mental Health and Wellbeing", opublikowanym w 2025 roku w czasopiśmie "Animals", naukowcy przeanalizowali 116 badań dotyczących więzi ze zwierzętami i zdrowia psychicznego. Wyniki nie były jednoznaczne: część badań łączyła silniejszą więź z lepszym samopoczuciem, część z gorszymi wskaźnikami zdrowia psychicznego, a część nie wykazała istotnej zależności. Autorzy podkreślili, że ze względu na charakter wielu badań nie można prosto stwierdzić, czy to zwierzę wpływa na psychikę, czy raczej osoby w określonym stanie psychicznym silniej przywiązują się do zwierząt.

Najprościej: zwierzę porządkuje dzień. Trzeba wstać, nakarmić, wyjść na spacer, posprzątać kuwetę, nalać wodę, poświęcić chwilę uwagi. Dla osoby samotnej, zestresowanej albo przygnębionej taka rutyna bywa bardzo ważna.

Pies dodatkowo zachęca do ruchu i kontaktów społecznych. Nawet krótki spacer może oznaczać wyjście z domu, zmianę otoczenia i rozmowę z innym opiekunem. Kot z kolei często daje spokojną, mniej wymagającą formę bliskości. Nie każdy potrzebuje aktywnego towarzysza na długie spacery. Dla niektórych cenniejsze jest mruczenie obok laptopa albo obecność zwierzęcia w pustym mieszkaniu.

W ankiecie Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego osoby, które uznały, że zwierzę pozytywnie wpływa na ich psychikę, najczęściej wskazywały redukcję stresu i lęku, bezwarunkową akceptację, towarzystwo oraz uspokajającą obecność. Warto jednak pamiętać, że była to ankieta deklaratywna, a nie dowód, że zwierzę zawsze poprawia zdrowie psychiczne każdej osoby.

Problem zaczyna się wtedy, gdy opiekun czuje, że nie ma prawa przyznać się do zmęczenia. Bo przecież "sam chciał psa". Bo "kot to przecież sama przyjemność". Bo "inni mają poważniejsze problemy". Tyle że miłość do zwierzęcia nie wyklucza przeciążenia. Opieka nad psem czy kotem potrafi być piękna, ale bywa też wymagająca, kosztowna i emocjonalnie trudna.

Stres pojawia się przy chorobach, nagłych wizytach u weterynarza, kosztach leczenia, problemach behawioralnych, lęku separacyjnym, reaktywności psa, agresji, niszczeniu rzeczy albo trudnościach z zostawianiem zwierzęcia samego w domu. Do tego dochodzi zwykłe zmęczenie: sprzątanie, karmienie, spacery w deszczu, szukanie opieki na czas wyjazdu i ciągła odpowiedzialność.

Nie bez znaczenia jest też poczucie winy po pandemii. To w tym czasie wiele osób wzięło psa albo kota, bo więcej czasu spędzało w domu, pracowało zdalnie i szukało bliskości w trudnym okresie. Zwierzę szybko stało się częścią codzienności: było obok podczas pracy, przerw, spacerów i samotnych wieczorów. Potem jednak wróciła szara rzeczywistość — dłuższe wyjścia, podróże, spotkania i normalne tempo życia. Dla części opiekunów zostawienie psa lub kota samego przestało być zwykłą czynnością, a zaczęło wiązać się z napięciem, wyrzutami sumienia i pytaniem: "czy ono sobie beze mnie poradzi?".

Opiekunowie często mówią, że zwierzę jest członkiem rodziny. Problem w tym, że świat nie zawsze traktuje tę stratę równie poważnie. Gdy umiera pies albo kot, część osób słyszy: "to tylko zwierzę". Takie zdanie potrafi boleć bardziej, niż ktoś z zewnątrz rozumie.

Stres związany ze zwierzęciem szczególnie narasta, gdy pupil się starzeje. Pojawiają się leki, częstsze wizyty u weterynarza, koszty, problemy z poruszaniem się, nietrzymanie moczu, demencja, ból albo decyzje o dalszym leczeniu. W pewnym momencie opiekun może zacząć funkcjonować jak cichy opiekun chorego członka rodziny, tylko bez społecznego uznania dla tego ciężaru.

W ankiecie American Psychiatric Association, czyli Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego, właściciele zwierząt najczęściej martwili się starzeniem i śmiercią pupila oraz jego problemami zdrowotnymi. Ponad połowa wskazywała także wydatki na leczenie i organizację opieki podczas podróży jako źródło zmartwień.

Łatwo powiedzieć komuś: "weź psa, będziesz mieć po co wychodzić z domu" albo "kot dobrze ci zrobi, nie będziesz sama". Czasem to prawda — zwierzę potrafi dać rytm dnia, bliskość i poczucie, że ktoś czeka. Ale dla osoby, która już jest zmęczona, samotna, w podeszłym wieku, chora albo przeciążona obowiązkami, nowy pies czy kot może być nie wsparciem, lecz kolejnym ciężarem do udźwignięcia.

Badanie Uniwersytetu w Yorku z 2023 roku, obejmujące 170 osób z poważnymi chorobami psychicznymi, nie wykazało, by mieszkanie ze zwierzęciem poprawiało dobrostan albo zmniejszało depresję, lęk i samotność w porównaniu z osobami bez zwierząt. Jednocześnie ponad 95 proc. właścicieli zwierząt w tej grupie deklarowało, że pupil daje im towarzystwo, stałość i poczucie bycia kochanym. To dobrze pokazuje złożoność tematu: zwierzę może być ważne emocjonalnie, ale nie musi usuwać objawów choroby.

Dlatego pies, kot czy inne zwierzę mogą wspierać codzienność, ale nie powinny być traktowane jak zamiennik psychoterapii, leczenia psychiatrycznego czy pomocy kryzysowej.

Internet lubi pokazywać zwierzęta w najlepszych momentach, ale codzienność opiekuna wygląda inaczej. Zdjęcie śpiącego kota albo szczęśliwego psa na łące nie pokazuje wymiotów z kłaczkami na dywanie, nagłej biegunki, sierści w każdym kącie, wycierania łap po spacerze w deszczu czy stresu, gdy zwierzę kolejny raz odmawia jedzenia. Nie widać na nim kosztownej diagnostyki, nieprzespanej nocy przed operacją ani poczucia winy, kiedy zamykasz drzwi i wychodzisz do pracy. A przecież właśnie z takich zwykłych, męczących sytuacji też składa się opieka nad psem czy kotem.

Relacja ze zwierzęciem potrafi być jedną z najczulszych więzi w życiu. Pies albo kot mogą dawać spokój, śmiech, rutynę i poczucie, że ktoś czeka. Ale ta więź nie jest wolna od trudnych emocji. Najzdrowsze podejście nie polega na powtarzaniu, że zwierzęta zawsze leczą stres. Lepiej powiedzieć prawdę: zwierzę może bardzo pomagać, ale czasem też obciąża. I jedno nie przekreśla drugiego.

Disclaimer

Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem, psychologiem, psychiatrą, lekarzem weterynarii ani behawiorystą.